Achtergrond

In 2017 werd de woonwagencultuur erkend als Vlaams immaterieel erfgoed. ‘De cultuur van woonwagenbewoners’ is, zo stelt Immaterieel Erfgoed Vlaanderen,  ‘een geheel van tradities, gebruiken en opvattingen van mensen die sinds generaties permanent in een woonwagen (willen) wonen. [D]e levensstijl hangt samen met de woonwagen en het woonwagenterrein. Het vrijheidsgevoel en het leven in familieverband staan centraal. Alle woonwagenbewoners kennen een nomadische cultuur’. Immaterieel Erfgoed Vlaanderen erkent de druk die vandaag op de woonwagencultuurstaat, stellend dat ‘de wetgeving (…) reizen bemoeilijkt’ en dat dit, samen met ‘de invloed van een snel veranderende samenleving’, ervoor zorgt dat ‘woonwagenbewoners problemen ervaren bij cultuurbehoud’ (zie ook Daeren, 2020; FRA, 2020; Janssens, 2019; Reidsma et. al., 2020).

De gelegenheid van erfgoeddag grijpen we dan ook aan om de woonwagencultuur, en het heikele punt van cultuurbehoud, onder de aandacht te brengen bij een breed publiek. Samen met de recente publicatie van ‘De zoektocht naar een plaats’ onder beheer van IN-Gent vzw kiezen ervoor een vaak vergeten geschiedenis en weinig gekend heden onder de aandacht te plaatsen. Dit omdat we geloven dat, hoewel de woonwagencultuur in 2017 erkend werd als immaterieel erfgoed, er nog een weg te gaan in een bredere (publiek en politiek) gedragen erkenning hiervan. Zoals ook Immaterieel Erfgoed Vlaanderen stelt: ‘het algemeen publiek woonwagencultuur niets altijd als iets cultureels ziet’.

In haar recente publicatie ‘De zoektocht naar een plaats: rondtrekkende woonwagenbewoners en het woonwagenbeleid in Vlaanderen’ stelt Daeren (2020) dat dit gebrek aan erkenning en publiek draagvlak zich materialiseert in een schaarste aan legale standplaatsen. Of, zoals Kim Janssens (2019, 98) bijzonder scherp in haar boek ‘Een leven lang opgejaagd: de plek van woonwagenbewoners in Vlaanderen’ bijzonder scherp stelt: de erkenning van de woonwagencultuur als Vlaams immaterieel erfgoed is ‘een louter symbolische erkenning [is], die geen afdwingbare rechten impliceert’. Meer en correcte aandacht / beeldvorming is voor ons dan ook een manier om de kwestie van cultuurbehoud (terug) op tafel te leggen (zie ook kazernedossin.eu). Samen met andere partners wil IN-Gent vzw een pleitbezorger zijn voor de precaire situatie van rondtrekkende woonwagenbewoners in Vlaanderen. Want, niet alleen is voor rondtrekkende woonwagenbewoners in Vlaanderen de zoektocht naar een plaats een constante bekommernis is, deze zoektocht naar een plaats speelt ook af op het beleidsniveau. Woonwagenbewoners zijn geen doelgroep meer zijn van het integratie- en inburgeringsdecreet (IN-Gent vzw ontvangt echter blijvend middelen van Stad Gent voor het sociaal beheer van het doortrekkersterrein) en een belangrijke vraag is waar de coördinatie en opvolging van een effectief woonwagenbeleid zijn plaats zal vinden binnen de Vlaamse overheid. IN-Gent vzw wil haar verantwoordelijkheid nemen in het blijvend onder de aandacht brengen van deze doelgroep en haar leefomstandigheden.

Zoals ook in de korte inhoud wordt aangehaald zoomt de podcast in op verhalen van vroeger en nu. Doorheen de verhalen van diverse (jongere en oudere) woonwagenbewoners wordt verduidelijkt hoe hun cultuurbehoud onder druk staat (cf. supra) maar eveneens hoe hun cultuur ten dele ontspring aan verdrukking in het verleden. Echter en daarnaast, in de verhalen van de woonwagenbewoners weerklinkt ook steeds weer het verlangen naar en de mogelijkheden van samenleven, vroeger en nu.

REFERENTIES

Daeren L. (2020) De zoektocht naar een plaats: Rondtrekkende woonwagenbewoners en het woonwagenbeleid in Vlaanderen, Gent: IN-Gent vzw

FRA (2020) Roma and travellers in six countries, European Union Agency for Fundamental Rights, Luxembourg: Publications Office of the European Union

Immaterieel Erfgoed Vlaanderen (n.d.) Wat is woonwagencultuur? Retrieved from https://immaterieelerfgoed.be/files/attachments/.619/Omschrijving_woonwagencultuur.pdf

Janssens K. (2019) Een leven lang opgejaagd: de plek van woonwagenbewoners in Vlaanderen, Tielt: Lannoo

Kazerne Dossin (n.d.) Me Sem Rom: Beeldvorming over Roma en Sinti, retrieved from https://www.kazernedossin.eu/NL/Docs/Educatieve-documenten/voorbereidende-lessen_MSRReidsma et. al. (2020) Rondtrekkende woonwagenbewoners: Een overzicht van de leefomstandigheden van rondtrekkende woonwagenbewoners en bestaande initiatieven ter ondersteuning, Leuven: HIVA

Nieuwsbrief

Schrijf in voor de nieuwsbrief en krijg het nieuws. Wees als eerste op de hoogte.